Experts spreken zich uit

Bijgewerkt op 5 juli 2020

Honderden Nederlandse artsen hebben een brandbrief ondertekend waarin wordt opgeroepen tot een open debat over de coronamaatregelen.

De schrijvers stellen dat gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekte, maar van “veerkracht, functioneren en eigen regie”, precies zoals het ministerie van VWS dat zelf ook ziet. Met de huidige maatregelen gaat de overheid in tegen haar eigen visie op gezondheid, zo schrijven de artsen:

“Ten tijde van de piek en onzekerheid van de pandemie was dit wellicht nog verdedigbaar, maar voor het bij wet vastleggen van noodmaatregelen in naam van hun gezondheid bevorderende effect, is onvoldoende wetenschappelijke basis en zijn de aanwijzingen voor collaterale maatschappelijke schade groot.”

Verder zeggen de artsen:

“Wij verbazen ons over de overweging om, op basis van de huidige wetenschappelijke onderbouwing, ertoe over te gaan om de maatregelen een wettelijk karakter te geven, met mogelijkheid tot verlenging voor onbepaalde tijd. De overheid beroept zich hierbij op ‘het belang van de volksgezondheid’. De verantwoording vanuit de overheid dat dit gebeurt in het licht van volksgezondheid is schokkend te noemen, als de collaterale schade wordt meegewogen.

En:

“Als arts legden wij allemaal onze eed dan wel gelofte af welke in 2003 werd aangepast naar de huidige tijd en onder meer stelt ‘..Ik zal gezondheid bevorderen.’.. ‘Ik erken de grenzen van mijn mogelijkheden. Ik zal mij open en toetsbaar opstellen. Ik ken mijn verantwoordelijkheid voor de samenleving en zal de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg bevorderen. Ik maak geen misbruik van mijn medische kennis, ook niet onder druk.’21 In dit licht is het huidige shamen, blamen en censureren van artsen die een tegengeluid op overheidsbeleid en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu laten horen, die alternatieven naast een vaccinroute belichten (medicatie, leefstijl) of kritische vragen stellen over de gang van zaken, uitermate zorgelijk. Evenals het plaatsvinden van het adviseren achter gesloten deuren. Wij snappen dit niet, maar zouden het graag begrijpen. Daarnaast benadrukt het de dubbele kant van de huidige situatie, want als we wérkelijk als doel zouden hebben om zoveel mogelijk mensen te ‘redden’ van dit nieuwe coronavirus dan zouden we, redelijkerwijs, álle mogelijkheden en ideeën moeten aangrijpen om dit te bewerkstelligen.”


Prof. Detlev Krüger studeerde geneeskunde in Oost-Berlijn. In 1976 promoveerde hij onder Hans-Alfred Rosenthal. In 1981 voltooide hij zijn habilitatie op het gebied van virologie en moleculaire genetica. In 1982 ontving hij de Rudolf Virchow Prijs en in 1984 de Carl Correns Medaille. Van 1989 tot 2016 was hij hoogleraar en directeur van het Instituut voor Virologie aan de Charité in Berlijn. Sindsdien is hij hoogleraar.

“Er wordt gezegd dat men corona en griepgolven niet moet vergelijken. In veel opzichten kunnen we ze echter zeker vergelijken, zowel wat betreft de manier waarop de virussen worden overgedragen als wat betreft de risicogroepen, waarbij zwangere vrouwen en kinderen aan de lijst worden toegevoegd in het geval van de griep. En het is een feit dat we elk jaar gemiddeld meer sterfgevallen als gevolg van de griep hebben dan het nieuwe coronavirus, althans tot nu toe in Duitsland.”

“Er is geen enkele juridische of morele rechtvaardiging voor het bewust beknotten van de rechten van ouderen. Ik denk dat we ook hier de mogelijke schade van de infectie moeten afwegen tegen de mogelijke schade van de maatregelen die nu worden genomen: In ziekenhuizen worden belangrijke operaties, kankerbehandelingen en vele andere medische ingrepen uitgesteld. Oude mensen gaan nu niet meer naar de dokter omdat alles in het ziekenhuis is ingesteld op corona of omdat ze bang zijn om geïnfecteerd te raken. Het is ook een probleem als de ouderen door het isolement eenzaam en depressief worden en zelfmoordneigingen krijgen. En zelfs het feit dat de vele geriatrische verpleegkundigen uit Oost-Europa nu niet in het land mogen komen is een probleem. Dit alles kan leiden tot enorme collaterale schade, vooral voor deze groep, die eigenlijk beschermd zou moeten worden.”


Prof. Gérard Krause is hoofd van de afdeling Epidemiologie van het Helmholtz Centrum voor Infectie in Braunschweig, directeur van het Instituut voor Infectieziekten Epidemiologie van TWINCORE in Hannover en voorzitter van het doctoraatsprogramma Epidemiologie van de Medische School van Hannover. Hij coördineert ook de Translational Infrastructure Epidemiology bij het Duitse Centrum voor Infectieonderzoek (DZIF).

“We moeten deze ernstige sociale maatregelen zo kort en zo beperkt mogelijk houden, omdat ze mogelijk meer ziekten en sterfgevallen zouden kunnen veroorzaken dan het coronavirus zelf.

Hoewel mijn aandacht uitgaat naar infectieziekten, denk ik dat het absoluut noodzakelijk is om rekening te houden met de gevolgen voor andere gebieden van de gezondheid en de samenleving. We moeten ons als maatschappij niet alleen richten op de slachtoffers van het coronavirus.

We weten dat bijvoorbeeld werkloosheid leidt tot ziekte en zelfs tot meer sterfte. Het kan mensen ook tot zelfmoord aanzetten. De beperking van de bewegingsvrijheid zal waarschijnlijk nog meer negatieve gevolgen hebben voor de volksgezondheid.

Het is niet zo eenvoudig om dergelijke gevolgen direct te berekenen, maar ze treden toch op en kunnen mogelijk ernstiger zijn dan de gevolgen van de infecties zelf.”


Dr. Joel Kettner is hoogleraar communautaire gezondheidswetenschappen en chirurgie aan de Universiteit van Manitoba, voormalig Chief Public Health Officer voor de provincie Manitoba en medisch directeur van het Internationaal Centrum voor Infectieziekten.

Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik ervan moet denken, maar ik zal je zeggen wat ik vind. Ten eerste, wil ik zeggen dat ik in 30 jaar van publieke gezondheidszorg nog nooit zoiets als dit heb gezien. Ik heb het niet over de pandemie, want daar heb ik er al 30 van gezien, één per jaar. Het heet griep. En andere respiratoire ziekte virussen, we weten niet altijd wat ze zijn. Maar ik heb deze reactie nog nooit gezien, en ik probeer te begrijpen waarom.


Dr. Michael Levitt is hoogleraar biochemie aan de Stanford Universiteit. Hij is Fellow van de Royal Society (FRS), lid van de National Academy of Sciences en ontving in 2013 de Nobelprijs voor de ontwikkeling van multiscale modellen voor complexe chemische systemen.

In februari van dit jaar heeft hij correct gemodelleerd dat er een einde zou komen aan de uitbraak in China, waarbij hij ongeveer 80.000 gevallen en 3250 sterfgevallen voorspelde. In een interview van 2 mei 2020 zegt hij:

“Voor mij staat het vast dat, wanneer we hierop terugkijken, de schade die door de lockdown is aangericht de redding van levens met een enorme factor zal overstijgen.”


Prof. John Oxford is een Engelse viroloog en professor aan Queen Mary, University of London. Hij is een vooraanstaand expert op het gebied van griep, waaronder de vogelgriep en de Spaanse Griep en hiv/aids in 1918.

“Persoonlijk zou ik zeggen dat het beste advies is om minder tijd te besteden aan het kijken naar tv-nieuws, omdat dat sensationeel is en niet erg goed.

Persoonlijk beschouw ik deze Covid-uitbraak als een slechte wintergriepepidemie. In dit geval hebben we het afgelopen jaar 8000 sterfgevallen gehad in de ‘risicogroepen’, namelijk meer dan 65 procent van de mensen met hartziekten en dergelijke. Ik denk niet dat de huidige Covid dit aantal zal overschrijden.

We zuchten onder een media-epidemie!


Dr. Karin Mölling is een internationaal vermaard Duitse virologe die haar onderzoek richtte op retrovirussen, in het bijzonder het menselijk immunodeficiëntievirus (HIV). Ze was hoogleraar en directeur van het het Instituut voor Medische Virologie aan de Universiteit van Zürich van 1993 tot haar pensionering in 2008 en ontving meerdere onderscheidingen en prijzen voor haar werk zoals het Kruis van verdienste 1e klasse van de BRD.

“Nu wordt je elke ochtend verteld hoeveel SARS Corona 2 sterfgevallen er zijn. Maar er wordt niet verteld hoeveel griepgevallen er deze winter al zijn geïnfecteerd en hoeveel doden er zijn gevallen.”

“Het Robert Koch Instituut levert de cijfers. Daar zit je dan als luisteraar of toeschouwer: weer 20 doden, wat vreselijk! Weet je wanneer ik in paniek begin te raken? Als het er 20.000 zijn. Dan komen we dicht in de buurt van wat er twee jaar geleden in volledige stilte heeft plaatsgevonden.”

De influenza-epidemie van 2018, met 25.000 doden, heeft de pers nooit verontrust. De klinieken hadden te maken met 60.000 extra patiënten, en ook dat bleek geen probleem voor de klinieken!”

In een radio-interview spreekt Mölling van “bangmakerij” want “het is geen killervirus”:

Paniek is het probleem!


Professor Dr. Klaus Püschel is forensisch arts en hoofd van de afdeling forensische geneeskunde van Hamburg.

“Dit virus beïnvloedt ons leven op een totaal overdreven manier. Dit staat in geen verhouding tot het gevaar van het virus. En de astronomische economische schade die nu optreedt is niet evenredig met het gevaar dat het virus met zich meebrengt. Ik ben ervan overtuigd dat de Corona-mortaliteit niet eens zal pieken bij het jaarlijkse sterftecijfer.”

In Hamburg is bijvoorbeeld tot dan toe “geen enkele persoon die niet eerder ziek was” aan het virus gestorven:

“Al degenen die we tot nu toe hebben onderzocht hadden kanker, chronische longziekte, waren zware rokers of zwaarlijvig, leden aan diabetes of hadden een hart- en vaatziekte. (…) Covid-19 is slechts in uitzonderlijke gevallen een dodelijke ziekte, maar in de meeste gevallen is het een overwegend onschadelijke virale infectie.”

In een later interview zegt hij:

De cijfers rechtvaardigen de angst voor Corona niet.”

De arts concludeert uit de al vele testpositieve sterfgevallen heeft onderzocht:

“Corona is een relatief onschuldige virusziekte. We hebben te maken met het feit dat Corona een normale infectie is en we moeten ermee leren leven zonder quarantaine.”


Duits Netwerk voor Evidence-based Geneeskunde is een netwerk dat is opgericht om concepten en methoden van evidence-based en patiëntgerichte geneeskunde in de praktijk, het onderwijs en onderzoek te verspreiden en verder te ontwikkelen. Vandaag de dag heeft het ongeveer 1000 leden.

Het netwerk heeft hun standpunt gepubliceerd onder de titel “COVID-19: Waar is het bewijs?

“In de meeste gevallen heeft COVID-19 de vorm van een milde verkoudheid of is het zelfs symptoomvrij. Daarom is het hoogst onwaarschijnlijk dat alle gevallen van infectie worden geregistreerd, in tegenstelling tot sterfgevallen die bijna volledig worden geregistreerd. Dit leidt tot een overschatting van de Case Fatality Rate.”

“De Case Fatality Rate wordt ook overschat wanneer een overledene besmet blijkt te zijn met SARS-CoV-2, maar deze infectie niet de doodsoorzaak was.”

“Veel vragen blijven open. Enerzijds worden we geconfronteerd met de kale cijfers van een exponentieel groeiend aantal zieken en doden wereldwijd, die de media ons elke dag op een beangstigende manier voorschotelen. Aan de andere kant houdt de berichtgeving in de media op geen enkele manier rekening met de criteria die wij eisen voor evidence-based risicocommunicatie.”

“Het noemen van ruwe gegevens zonder verwijzing naar andere doodsoorzaken leidt tot een overschatting van het risico. In Duitsland sterven elke dag ongeveer 2500 mensen. De gegevens over de sterfgevallen van Covid-19 moeten daarom de dagelijkse of wekelijkse sterfgevallen rapporteren, met een indicatie van het totale aantal sterfgevallen in Duitsland. Een verwijzing naar sterfgevallen als gevolg van andere acute luchtweginfecties of andere doodsoorzaken zou ook op zijn plaats zijn.”