628 Nederlandse artsen ondertekenen brandbrief: “De maatregelen beschermen en schaden de gezondheid van mensen tegelijkertijd, voordelen en bijwerkingen van de maatregelen dienen dus zorgvuldig afgewogen en gecommuniceerd te worden”

“Wij, een grote groep artsen, menen dat de verregaande beleidsvorming op de coronamaatregelen meer schade aanricht dan goed doet. Wij roepen alle politici op om zich onafhankelijk en kritisch te laten informeren over het beschikbare bewijs. Wij vragen politici openbaarheid van besluitvorming te eisen en te allen tijde proportionaliteit en subsidiariteit mee te laten wegen bij het uitrollen van beleid.

Gezondheid is een diffuus begrip dat de afgelopen jaren in opdracht van de Gezondheidsraad en ZonMw opnieuw werd omschreven als een alternatief voor de statische definitie van gezondheid uit 1948 van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het resulteerde in “Gezondheid als het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven”.3 Deze omschrijving gaat niet uit van de afwezigheid van ziekte, maar van veerkracht, functioneren en eigen regie. Later uitgewerkt tot het begrip Positieve Gezondheid met zes dimensies, dat een rode draad vormt in de onlangs verschenen Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), voor alle gemeentes in Nederland.4 Ook maakt het deel uit van het nieuwe Raamplan Artsenopleiding 2020.5 Internationaal wordt het nieuwe gezondheidsbegrip zeer veel geciteerd. Daarnaast onderschrijft ook de WHO de noodzaak van het meewegen van de rechten van de mens als het gaat om maatregelen genomen in het kader van de volksgezondheid. a

De huidige wereldwijde maatregelen, genomen ter bestrijding van SARS-CoV-2 schenden in hoge mate deze visie op gezondheid en de rechten van de mens. VWS gaat regelrecht in tegen de, in haar eigen nota vastgelegde, visie op gezondheidsbeleid en het potentieel ervan. De maatregelen betreffen onder meer verplichte sociale distantie, (semi-)verplichte isolatie, hygiënemaatregelen en verplichte persoonlijke beschermingsmaatregelen.6,7

Ten tijde van de piek en onzekerheid van de pandemie was dit wellicht nog verdedigbaar, maar voor het bij wet vastleggen van noodmaatregelen in naam van hun gezondheid bevorderende effect, is onvoldoende wetenschappelijke basis en zijn de aanwijzingen voor collaterale maatschappelijke schade groot.

Schade op het gebied van het psychosociale domein8,9,10, economische schade11 en schade aan de non-covid gezondheidszorg en totale zorgkosten, is ongeëvenaard en vele malen groter dan de winst van de gewonnen levensjaren van coronapatienten.12 De kans dat kwetsbare groepen dubbel geraakt gaan worden is groot.13,14 De maatregelen zouden ergens tussen de 13.000 en 21.000 gezonde levensjaren bij coronapatiënten hebben opgeleverd, naast 10.000 tot 15.000 levensjaren die zij hebben gekost. Hoeveel gezonde levensjaren verloren zijn gegaan is nog moeilijk te schatten maar zouden het aantal gewonnen levensjaren ruim overstijgen.15,16 Door de blijvende maatregelen is de komende tijd de ziekenhuiscapaciteit dermate beperkt dat van inhalen van niet-geleverde zorg geen sprake zal zijn. 1,2 miljoen verwijzingen via zorgdomein zijn uitgesteld, hiervan wacht nog altijd 40% op een afspraak.17 Naast het verlies aan gezonde levensjaren is dit ook financieel een grote strop. Dat dit niet sneller ingevuld kan worden, wordt voor een groot deel veroorzaakt door de huidige 1,5 meter afstandseis, die tot grote logistieke uitdagingen in ziekenhuizen leidt en daarnaast goede poliklinische zorg in het gedrang brengt.”


“Wij verbazen ons over de overweging om, op basis van de huidige wetenschappelijke onderbouwing, ertoe over te gaan om de maatregelen een wettelijk karakter te geven, met mogelijkheid tot verlenging voor onbepaalde tijd. De overheid beroept zich hierbij op ‘het belang van de volksgezondheid’. De verantwoording vanuit de overheid dat dit gebeurt in het licht van volksgezondheid is schokkend te noemen, als de collaterale schade wordt meegewogen. Ook zou dit in schril contrast staan met de tot op heden afwezige of weinig harde regels die de overheid voert waar het leefstijl betreft. Te denk valt aan een zout- en suikertax, verbod op (e-)sigaretten en het financieel aantrekkelijk en ruim toegankelijk maken van gezonde voeding en beweging. Wij kunnen als beroepsgroep helderheid in het debat creëren door ons meer uit te spreken over de proportionaliteit (middel staat in verhouding tot de kwaal) en subsidiariteit (effect wordt met de minst ingrijpende maatregel bereikt) van de maatregelen. Om zo bij te dragen aan optimalisering van beleid.
Zolang het niet duidelijk is dat er binnen onze beroepsgroep ook twijfel bestaat over de uitvoering van de huidige maatregelen, kan dit een vertekend beeld aan de maatschappij geven, waarbij kritische discussie gemeden dan wel afgezwakt wordt. Dit kan de volksgezondheid verder schaden.”


“Als arts legden wij allemaal onze eed dan wel gelofte af welke in 2003 werd aangepast naar de huidige tijd en onder meer stelt ‘..Ik zal gezondheid bevorderen.’.. ‘Ik erken de grenzen van mijn mogelijkheden. Ik zal mij open en toetsbaar opstellen. Ik ken mijn verantwoordelijkheid voor de samenleving en zal de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg bevorderen. Ik maak geen misbruik van mijn medische kennis, ook niet onder druk.’21 In dit licht is het huidige shamen, blamen en censureren van artsen die een tegengeluid op overheidsbeleid en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu laten horen, die alternatieven naast een vaccinroute belichten (medicatie, leefstijl) of kritische vragen stellen over de gang van zaken, uitermate zorgelijk. Evenals het plaatsvinden van het adviseren achter gesloten deuren. Wij snappen dit niet, maar zouden het graag begrijpen. Daarnaast benadrukt het de dubbele kant van de huidige situatie, want als we wérkelijk als doel zouden hebben om zoveel mogelijk mensen te ‘redden’ van dit nieuwe coronavirus dan zouden we, redelijkerwijs, álle mogelijkheden en ideeën moeten aangrijpen om dit te bewerkstelligen.”


Wij verzoeken om vanuit een multidisciplinaire expert team, met de opgedane kennis beleid te vormen met als doel het bevorderen van optimale gezondheid en medemenselijkheid. 

Bron: Verkorte Brandbrief Corona Maatregelen, juni 2020 geraadpleegd op 5 juli 2020

Griep: 1 miljard gevallen per jaar

Elk jaar zijn er wereldwijd naar schatting 1 miljard gevallen, waarvan 3 tot 5 miljoen ernstige gevallen, die resulteren in 290 000 tot 650 000 met influenza gerelateerde sterfgevallen aan de luchtwegen.

Bron: WHO launches new global influenza strategy, 11 maart 2020, geraadpleegd op 3 juli 2020

Every year across the globe, there are an estimated 1 billion cases, of which 3 to 5 million are severe cases, resulting in 290 000 to 650 000 influenza-related respiratory deaths.

Source: WHO launches new global influenza strategy, March 11, 2019, accessed on July 3, 2020

John Ioannidis: “Bij het verkrijgen van solide bewijsmateriaal over de epidemiologische kenmerken van nieuwe uitbraken moeten onwaarschijnlijke, overdreven voorspellingen worden losgelaten, anders kunnen ze meer schade aanrichten dan het virus zelf”

Verkeerde aannames in de modellering

“Veel modellen gaan uit van homogeniteit, d.w.z. dat alle mensen gelijke kansen hebben om zich met elkaar te vermengen en elkaar te besmetten. Dit is een onhoudbare veronderstelling en in werkelijkheid is een enorme heterogeniteit van blootstellingen en vermenging hoogstwaarschijnlijk de norm. Tenzij deze heterogeniteit wordt erkend, kan het aandeel van de mensen die uiteindelijk besmet zijn voordat ze de immuniteit van de kudde bereiken, naar schatting aanzienlijk worden opgeblazen.”

Slechte bewijzen uit het verleden over de effecten van beschikbare interventies

“Het kernbewijs ter ondersteuning van de “afvlakking van de curve” was gebaseerd op waarnemingsgegevens van de Spaanse grieppandemie van 1918 betreffende 43 Amerikaanse citaten. Deze gegevens zijn >100 jaar oud, van twijfelachtige kwaliteit, ongecorrigeerd voor confounders, gebaseerd op ecologische redenering, en met betrekking tot een heel andere (influenza) ziekteverwekker die ~100 maal meer infectiedoden had dan SARS-CoV-2. Zelfs dan was het effect op de vermindering van het totale aantal sterfgevallen van marginaal belang en zeer gering (10-20% relatieve risicovermindering); omgekeerd is in veel modellen uitgegaan van een 25-voudige vermindering van het aantal sterfgevallen (bijvoorbeeld van 510.000 tot 20.000 in het model van het Imperial College), mits de nodige maatregelen worden genomen.”

“Blindelings handelen op basis van extreme waardetheorie alleen zou verstandig zijn als we in de tijd van de Antonijnse pest of zelfs in 1890 leefden, zonder wetenschap om de ziekteverwekker te identificeren, de werkelijke prevalentie ervan op te helderen, de dodelijkheid ervan nauwkeurig in te schatten, en een goede epidemiologie uit te voeren om vast te stellen welke mensen en instellingen risico’s lopen. Totdat we deze informatie hebben verzameld, zijn onmiddellijke betere-dan-zorgvuldige reacties legitiem, waarbij wordt vertrouwd op extreme voorspellingen die mogelijk (niet noodzakelijkerwijs waarschijnlijk) zijn. Het voorbehoud van deze voorspellingen mag echter niet worden genegeerd en nieuw bewijsmateriaal op het terrein van de waarheid moet voortdurend worden herbeoordeeld. Bij het verkrijgen van solide bewijsmateriaal over de epidemiologische kenmerken van nieuwe uitbraken moeten onwaarschijnlijke, overdreven voorspellingen worden losgelaten. Anders kunnen ze meer schade aanrichten dan het virus zelf.”

Bron: Forecasting for COVID-19 has failed, 11 juni 2020

“Het totale verlies aan leven door alle maatschappelijke reacties op deze ziekte zal waarschijnlijk meer dan 90 keer zo groot zijn als door de lockdowns wordt voorkomen”

“In het geval van pandemieën en vele andere gebieden van overheidsbeleid zijn afwegingen met betrekking tot leven en dood onvermijdelijk en het niet erkennen van deze afwegingen kan enorme schade veroorzaken. Dit is het geval met Covid-19, waar een breed scala aan wetenschappelijke feiten op overweldigende wijze aantoont dat angst door reacties op de ziekte minstens zeven keer meer levensjaren zal vernietigen dan mogelijk kan worden gered door lockdowns. Bovendien zal het totale verlies aan leven door alle maatschappelijke reacties op deze ziekte waarschijnlijk meer dan 90 keer zo groot zijn als door de lockdowns wordt voorkomen.”

“Zelfs het cijfer van 90 keer is waarschijnlijk een aanzienlijke onderschatting van het totale leven dat door reacties op Covid-19 wordt vernietigd.”

Bron: Anxiety From Reactions to Covid-19 Will Destroy At Least Seven Times More Years of Life Than Can Be Saved by Lockdowns, Just Facts, 4 mei 2020

“In situations like pandemics and many other realms of public policy, life-and-death tradeoffs are inevitable, and failing to recognize this can cause tremendous harm. This is the case with Covid-19, where a broad array of scientific facts overwhelmingly shows that anxiety from reactions to the disease will destroy at least seven times more years of life than can possibly be saved by lockdowns. Moreover, the total loss of life from all societal responses to this disease is likely to be more than 90 times greater than prevented by the lockdowns.”

“Even the figure of 90 times is likely a substantial underestimate of the total life destroyed by reactions to Covid-19.”

Source: Anxiety From Reactions to Covid-19 Will Destroy At Least Seven Times More Years of Life Than Can Be Saved by Lockdowns, Just Facts, May 4, 2020

Elk jaar sterven er 2,6 miljoen mensen aan infecties van de luchtwegen

“SARS-CoV-2, het nieuwe coronavirus uit China, verspreidt zich over de hele wereld en veroorzaakt een enorme reactie ondanks de huidige lage incidentie buiten China en het Verre Oosten. Vier veel voorkomende coronavirussen zijn op dit moment in omloop en veroorzaken wereldwijd miljoenen gevallen. In dit artikel worden de incidentie en sterftecijfers van deze vier gewone coronavirussen vergeleken met die van SARS-CoV-2 in de landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. De conclusie is dat het probleem van SARS-CoV-2 waarschijnlijk wordt overschat, aangezien elk jaar 2,6 miljoen mensen sterven aan infecties van de luchtwegen, terwijl er op het moment van schrijven minder dan 4000 doden vallen bij SARS-CoV-2.”

“Ten slotte lijkt SARS-CoV-2 in de OESO-landen niet dodelijker te zijn dan andere circulerende virussen. Naast coronavirussen zijn er in de ontwikkelde landen 16 endemische virussen in omloop (adenovirus, bocavirus, cytomegalovirus, enterovirus, influenza A H1N1-virus, influenza A H3N2-virus, influenza B-virus, metapneumovirus, parainfluenzavirus 1, parainfluenzavirus 2, parainfluenzavirus 3, parainfluenzavirus 4, parechovirus, picornavirus, rhinovirus, syncytiaal respiratoir virus), en 2.6 miljoen sterfgevallen door luchtweginfecties (exclusief tuberculose) per jaar wereldwijd vastgesteld [27]. Er is weinig kans dat de opkomst van SARS-CoV-2 deze statistiek significant zal veranderen. Angst zou een grotere impact kunnen hebben dan het virus zelf; een geval van zelfmoord gemotiveerd door de angst voor SARS-CoV-2 is gemeld in India [28].”

Bron: SARS-CoV-2: fear versus data, 19 maart 2020, geraadpleegd op 8 juni 2020

“SARS-CoV-2, the novel coronavirus from China, is spreading around the world, causing a huge reaction despite its current low incidence outside China and the Far East. Four common coronaviruses are in current circulation and cause millions of cases worldwide. This article compares the incidence and mortality rates of these four common coronaviruses with those of SARS-CoV-2 in Organisation for Economic Co-operation and Development countries. It is concluded that the problem of SARS-CoV-2 is probably being overestimated, as 2.6 million people die of respiratory infections each year compared with less than 4000 deaths for SARS-CoV-2 at the time of writing.”

“Finally, in OECD countries, SARS-CoV-2 does not seem to be deadlier than other circulating viruses. In addition to coronaviruses, there are 16 endemic viruses in common circulation in developed countries (adenovirus, bocavirus, cytomegalovirus, enterovirus, influenza A H1N1 virus, influenza A H3N2 virus, influenza B virus, metapneumovirus, parainfluenzae virus 1, parainfluenzae virus 2, parainfluenzae virus 3, parainfluenzae virus 4, parechovirus, picornavirus, rhinovirus, syncytial respiratory virus), and 2.6 million deaths from respiratory infections (excluding tuberculosis) per year have been noted in recent years worldwide [27]. There is little chance that the emergence of SARS-CoV-2 could change this statistic significantly. Fear could have a larger impact than the virus itself; a case of suicide motivated by the fear of SARS-COV-2 has been reported in India [28].”

Source: SARS-CoV-2: fear versus data, March 19, 2020, accessed on June 8 2020

DEFINITIE VOOR STERFGEVALLEN ALS GEVOLG VAN COVID-19

“2 DEFINITIE VOOR STERFGEVALLEN ALS GEVOLG VAN COVID-19
Een overlijden als gevolg van COVID-19 wordt voor toezichtsdoeleinden gedefinieerd als een overlijden als gevolg van een klinisch vergelijkbare ziekte, in een waarschijnlijk of bevestigd COVID-19 geval, tenzij er een duidelijke alternatieve doodsoorzaak is die niet in verband kan worden gebracht met de COVID-ziekte (bv. trauma). Er mag geen periode van volledig herstel van COVID-19 zijn tussen ziekte en overlijden.”

“Een sterfgeval als gevolg van COVID-19 kan niet worden toegeschreven aan een andere ziekte (bv. kanker) en moet worden geteld onafhankelijk van reeds bestaande aandoeningen waarvan wordt vermoed dat ze een ernstig verloop van COVID-19 veroorzaken.”

“COVID-19 moet worden vermeld op de medische verklaring van de doodsoorzaak voor ALLE overledenen waarbij de ziekte, of verondersteld wordt de dood te hebben veroorzaakt, of te hebben bijgedragen aan de dood.”

Bron: INTERNATIONAL GUIDELINES FOR CERTIFICATION AND CLASSIFICATION (CODING) OF COVID-19AS CAUSE OF DEATH, 20 april 2020, geraadpleegd op 8 juni 2020

“2 DEFINITION FOR DEATHS DUE TO COVID-19
A death due to COVID-19 is defined for surveillance purposes as a death resulting from a clinically compatible illness, in a probable or confirmed COVID-19 case, unless there is a clear alternative cause of death that cannot be related to COVID disease (e.g. trauma). There should be no period of complete recovery from COVID-19 between illness and death.”

“A death due to COVID-19 may not be attributed to another disease (e.g. cancer) and should be counted independently of preexisting conditions that are suspected of triggering a severe course of COVID-19.”

“COVID-19 should be recorded on the medical certificate of cause of death for ALL decedents where the disease caused, or is assumed to have caused, or contributed to death.”

Source: INTERNATIONAL GUIDELINES FOR CERTIFICATION AND CLASSIFICATION (CODING) OF COVID-19AS CAUSE OF DEATH, April 20, 2020, accessed on June 8, 2020

“Als iemand sterft met COVID-19, tellen we dat als een COVID-19 sterfgeval”

“Als iemand sterft met COVID-19, tellen we dat als een COVID-19 sterfgeval.”

Bron: If someone dies with COVID-19, we are counting that as a COVID-19 death, Twitter, 7 april 2020

“If someone dies with COVID-19, we are counting that as a COVID-19 death.”.

Source: If someone dies with COVID-19, we are counting that as a COVID-19 death, Twitter, April 7, 2020